تحليل آراي ديوان بين¬المللي دادگستري در پرونده¬هاي ايران و نقش آن¬ها در توسعه حقوق بين¬الملل

Analysis of the International Court of Justiceʹs Decisions in Iranian Cases an‎d Their Role in the Development of International Law

كارشناسي ارشد

حقوق گرايش: حقوق بين الملل

دانشگاه پيام نور مركز پاكدشت

1403

1404/08/10

عالي

170ص.

كوشا، سهيلا

رامين نيا،‌ مژگان

162-168

International Court of Justice, International Jurisdiction, Interpretation of Treaties, Islamic Republic of Iran, cases

دانشگاه پيام نور مركز پاكدشت

ديوان بين‌المللي دادگستري به‌عنوان ركن قضايي اصلي سازمان ملل متحد، نقشي بنيادين در حل‌وفصل مسالمت‌آميز اختلافات بين‌المللي و توسعه تدريجي حقوق بين‌الملل ايفا مي‌كند. جمهوري اسلامي ايران نيز در مقاطع مختلف تاريخي، چه در مقام خواهان و چه در مقام خوانده، در معرض رسيدگي اين مرجع قضايي قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحليل آراي ديوان بين‌المللي دادگستري در پرونده‌هاي مرتبط با ايران و بررسي آثار آن‌ها بر توسعه حقوق بين‌الملل، به‌ويژه در حوزه صلاحيت قضايي و مسئوليت بين‌المللي دولت‌ها، انجام شده است. اين تحقيق با بهره‌گيري از روش توصيفي-تحليلي و با اتكا به منابع كتابخانه‌اي، اسناد رسمي ديوان، آراء صادره و نظريات دكترين حقوقي، ابتدا مباني نظري صلاحيت ديوان و جايگاه آراي قضايي در نظام حقوق بين‌الملل را بررسي مي‌كند. سپس مهم‌ترين پرونده‌هاي ايران نزد ديوان، از جمله قضيه شركت نفت ايران و انگليس، كاركنان ديپلماتيك و كنسولي ايالات متحده در تهران، سكوهاي نفتي، برخي از اموال ايران و دعاوي مرتبط با عهدنامه مودت 1955، مورد تحليل قرار مي‌گيرند. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه مساله صلاحيت، محور اصلي و تعيين‌كننده در سرنوشت دعاوي ايران نزد ديوان بوده و اصل رضايت دولت‌ها همچنان مبناي بنيادين صلاحيت قضايي بين‌المللي محسوب مي‌شود. ديوان در اين پرونده‌ها با اتخاذ رويكردي مبتني بر تفسير مضيق شروط صلاحيتي و پايبندي به اصول آييني، ضمن حفظ استقلال قضايي خود، از توسعه موسع صلاحيت فراتر از اراده دولت‌ها اجتناب كرده است. در عين حال، آراي صادره در اين دعاوي در تبيين عناصر مسئوليت بين‌المللي دولت‌ها، شرايط انتساب رفتار به دولت، معيارهاي احراز نقض تعهدات معاهده‌اي و اصول جبران خسارت نقش قابل توجهي ايفا كرده‌اند. پژوهش حاضر همچنين نشان مي‌دهد كه حتي آراي مربوط به ايرادات مقدماتي و عدم صلاحيت، واجد آثار هنجارساز بوده و در توسعه رويه قضايي ديوان مؤثر واقع شده‌اند. علاوه بر اين، دستورات موقت صادره در برخي پرونده‌هاي اخير ايران، جايگاه اقدامات تأميني را در نظام قضايي بين‌المللي تقويت كرده و نقش پيشگيرانه ديوان در جلوگيري از تشديد اختلافات را برجسته ساخته است. در نهايت، نتايج تحقيق حاكي از آن است كه پرونده‌هاي ايران نزد ديوان بين‌المللي دادگستري، افزون بر كاركرد دوجانبه، در توسعه و انسجام‌بخشي به قواعد بنيادين حقوق بين‌الملل سهم داشته‌اند و تعامل فعال و هدفمند با اين مرجع قضايي مي‌تواند به‌عنوان ابزاري براي استيفاي حقوق ملي و مشاركت در شكل‌دهي به نظم حقوقي بين‌المللي مورد توجه قرار گيرد.

1405/03/05

عبدالهي، مريم

81816