مفهوم خدا در اثولوجيا و تطبيق آن با آثار علامه طباطبايي و شاگردان وي (آقاي جوادي آملي و آقاي مصباح«ره»).

The Concept of God in Etymology an‎d Its Comparison with the Works of AllamehTabatabaʹi an‎d His Students (Mr. Javadi Amoli an‎d Mr. Mesbah "RA").

دكتري تخصصي

فلسفه و كلام اسلامي

دانشگاه پيام نور مركز تهران جنوب

1400-1401

1404/02/31

بسيارخوب

194ص

عباسي حسين آبادي، حسن

183-188ص

تهران جنوب

در اين رساله، مفهوم «خدا» در كتاب اثولوجيا،يكي از منابع فلسفييوناني كه به اشتباه به ارسطو نسبت داده مي‌شد، با ديدگاه‌هاي نوصدرائيان مسلمان، به‌ويژه علامه طباطبائي و شاگردان برجسته‌اش، آقاي مصباح يزدي و آقاي جوادي آملي، مقايسهشده است. اثولوجيا، با استفاده از اصطلاحات متنوعي نظير «واحد»، «اصل نخستين» و «نورالانوار»، به تبيين مفهوم خدا مي‌پردازد و ويژگي‌هايي مانند: خير، عقل و نور را به او نسبت مي‌دهد. اوصافي چون احديت، قدرت، كمال، قيام به ذات، ثبات و حكمت نيز از ديگر صفات خداي اثولوجيا برشمرده مي‌شود.با اين حال، اثولوجيا، برخلاف برخي ديدگاه‌هاي فلسفي، خدا را فراتر از انيت (وجود) نمي‌داند، بلكه او را خودِ انيت مي‌داند. همين امر، امكان مقايسه آن با انديشه‌هاي فيلسوفان مسلمان را فراهم مي‌كند. در فلسفه اسلامي، مفهوم «واجب‌الوجود» به عنوان اصلي‌ترين مفهوم در خداشناسي مطرح مي‌شود. فيلسوفاني چون فارابي و ابن‌سينا، و پس از آنان متكلماني نظير خواجه نصير طوسي و علامه حلي، اين اصطلاح را براي تبيين ذات الهي به كار برده‌اند. همچنين عبارت «الحق ماهيته الانيه»، كه بيانگر وجود محض و تحقق محض خداوند است، از ديگر مفاهيم كليدي در اين زمينه به شمار مي‌رود. در انديشه نوصدرائيان، به‌ويژه علامه طباطبائي و شاگردانش، مباحثي چون «الحق ماهيته اِنّيه»، نفي ماهيت از واجب، خواص واجب‌الوجود، واجب‌الوجود بالذات به عنوان بالاترين مرتبه هستي، واجب‌الوجود از جميع جهات و «بسيطه‌الحقيقه كل الاشياء وليس شيء منها» براي تبيين مفهوم خدا مطرح مي‌شود.مهم‌ترين صفت خدا نزد نوصدرائيان، «توحيد» است، كه با قاعدۀ بسيط‌الحقيقه و نفي شريكداشتن، اثبات مي‌شود. از جمله نوآوري‌هاي اين پژوهش مي‌توان به مقايسه مستقل مفهوم خدا در اين دو مكتب فكري، بررسيتطبيقي جريان نوافلاطوني با خداشناسي نوصدراييان، و نگاهي تازه به خداشناسي فيلسوفان نوصدرايي اشاره كرد. همچنين، اين پژوهش به دنبال تعيين ميزان استقلال انديشه نوصدراييان از انديشه‌هاييوناني و تبيين تأثير اسلام، سنت و قرآن بر جهان‌بيني اسلامي آنان است.

1404

79304