شوخ‌طبعي و احكام و آثار آن در فقه اماميه

Its Rulings an‎d Effects in Imāmī Jurisprudence

كارشناسي ارشد

فقه و مباني حقوق

پيام نور تهران جنوب

1402-1403

1404

عالي

123

اميرپور،حيدر

صدري،سيدمحمد

116-120ص

: sense of humor, humor, Mizah, Duʹabah, Imami Jurisprudence, Jurisprudential Rulings

تهران جنوب

اين تحقيقباهدفتبيينجايگاه،احكاموآثار «شوخ‌طبعي»درفقهاماميهودرپاسخبهدومسئلهاصليتدوينشدهاست: وجودتعارضظاهريدررواياتمرتبط باشوخي ومقابلهبا اتهامنادرست مخالفت اسلام با شوخي. تحقيق حاضربااتخاذروشيتوصيفي-تحليليوباتكيهبرمنابعكتابخانه‌اي،بهكاوشدرمتونرواييشيعهوآرايفقهايمتقدمومعاصراماميهپرداختهاست. دربخشمباني، تلاش شده است تا ضمن تبيين علمي و ادبي مفهوم «شوخي» در انگليسي و فارسي، واژگان عربي مرتبط با آن تعيين گرديده و مرزهاي آن با واژه‌هايي نظير لغو و لهو و لعب و تمسخر و هجو روشنشود. همچنين بااستنادبهادلهقرآنيوروايي،اصلاوليهدرشوخي،اباحهوحليتاستكهمشروعيتآنمشروطبهرعايتحدودوضوابطياستكهشارعتعييننمودهاست. بررسي آراء فقهاء در دودورهمتقدمومعاصر در اين باره نشان مي‌دهد كه اكثر فقهاء اتفاق‌نظر دارندكهاصلشوخيبراساسسيرهقولي،فعليوتقريريمعصومينجايزوحتيدرراستايحُسنخلقوشادكردنمؤمن،امريمستحباست. راهكاراصليفقهاءبرايرفعتعارضظاهريروايات،حملادلهناهيبردومورداصلياست: افراطوكثرتدرشوخي و همراهيشوخيباعناوينحراممانندفحش،استهزاء،دروغوآزارديگران. همچنين،استحباب «كثرتمزاحدرسفر»بهعنوانيكيازمصاديقمروّت، در اين باباستثناء شده است.مهم‌ترين شروط شوخي ممدوح بر اساس نظرات فقهي ذيل روايات، در سه محور قصد، محتوا و كميت عبارتند از: پرهيز از فحش و كلام زشت، پرهيز از افراط و رعايت اعتدال، پرهيز از آزار، استهزاء و تمسخر، حفظ وقار و هيبت، داشتن انگيزه صحيح، استفاده از محتواي حق و راست و رعايت كيفيت ادا و شرايط به دست آمد.همچنين آثار و پيامدهاي سوء شوخي مذموم به سه دسته اجتماعي (از جمله ازكاسته شدن از آبرو، وقار و هيبت، سبك و بي‌ارزش تلقي شدن و جرأت پيدا كردن ديگران بر انسان)، رواني (شامل ايجاد دشمني، كينه، كدورت و جدايي) و فردي (شامل كاهش عقل، نشانه حماقت) و اخروي (شامل فساد قلب، آب كردن و تضعيف ايمان، زائل كردن نور ايمان) تقسيم گرديد. فقهاماميهباارائهايننگاهمتعادل،ميانشوخ‌طبعيبا لودگي و رفتارهاي تهاجمي (مانند استهزاء و تمسخر)تمايزيآشكارودقيققائلشده است

1404

79122