بررسي تأثيرات اجتماعي و تاريخي بر شعر عندليب كاشاني

Studying the social an‎d historical impacts on an‎dalib Kashaniʹs poetry

كارشناسي ارشد

زبان و ادبيات فارسي

دانشگاه پيام نور مركز خوي

403-404

تابستان 1404

دكتر زينب رحمانيان

دكتر رضايي

شعر عندليب كاشاني آيينه‌اي تمام‌نما از شرايط پرتلاطم اجتماعي و سياسي دوره قاجار است. او در عصري مي‌زيست كه ايران با چالش‌هاي بزرگي مانند شكست در جنگ‌هاي ايران و روس، فساد گسترده حكومتي، و شكاف عميق طبقاتي روبه‌رو بود. اين شرايط در اشعار عندليب به شكل انتقاد از ظلم حاكمان، ترسيم فقر مردم، و بيان دردهاي ميهني متجلي شده است. شعر او نه تنها بازتاب‌دهنده‌ي اين واقعيت‌ها بود، بلكه به ابزاري براي اعتراض غيرمستقيم تبديل شد؛ چراكه در فضاي اختناق‌آور قاجار، شعر يكي از معدود رسانه‌هاي قابل‌دسترس براي بيان حقايق بود. از سوي ديگر، عندليب با تلفيق عرفان و مسائل اجتماعي، راهي نو در شعر فارسي گشود. او از زبان عشق عرفاني براي بيان مفاهيمي چون عدالت، مقاومت، و اميد استفاده كرد، كه اين رويكرد بعدها به ويژگي اصلي شعر مشروطه تبديل شد. اشعاري كه در ظاهر غزل‌هاي عاشقانه يا عارفانه بودند، اما در باطن اعتراض‌هايي سياسي و اجتماعي را پنهان كرده بودند. اين سبك خاص، عندليب را به پلي بين ادبيات كلاسيك و ادبيات متعهد دوره‌هاي بعد تبديل كرد و راه را براي شاعران مشروطه مانند عارف قزويني هموار ساخت. در نهايت، عندليب كاشاني را مي‌توان شاعري روشن‌انديش و مردم‌گرا دانست كه هنر خود را در خدمت بيان دردهاي جامعه قرار داد. تأثير او بر ادبيات فارسي از دو جنبه حائز اهميت است: نخست ثبت تاريخيِ اوضاع اجتماعي دوره قاجار در قالب شعر، و دوم پايه‌گذاري سنت شعر انتقادي كه تا دوره معاصر ادامه يافته است. امروز اشعار عندليب نه تنها به عنوان آثار ادبي، بلكه به عنوان سند تاريخي ارزشمند براي درك تحولات ايران در آستانه‌ي دوران مدرن موردتوجه پژوهشگران قرار گرفته‌اند. هدف از تحقيق حاضر، بررسي تأثيرات اجتماعي و تاريخي بر شعر عندليب كاشاني بود. اين پژوهش در زمره پژوهش‌هاي بنيادي بوده و از نوع كيفي و اين پژوهش با روش توصيفي-تحليلي و با تكيه بر روش‌شناسي تركيبي از نقد ادبي، جامعه‌شناختي و تاريخي انجام‌شده است. داده‌ها از طريق مطالعه كتابخانه‌اي و به شيوه فيش‌برداري، مقايسه فيش‌ها و غني‌سازي آن‌ها به كمك منابع ديگر پژوهش گردآوري‌شده‌اند. كليد واژگان: شعر، عندليب كاشاني، اجتماعي، تاريخي، نقد ادبي.

1404/07/09

محمدحسن كريمي

78746