2162

Behavior of Iranian Political Parties in the National Oil Movement

دكتري تخصصي

تاريخ ايران بعد از اسلام

مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور

1404

1404/05/08

دكتر مجتبي سلطاني احمدي

دكتر عليرضا علي‌صوفي، دكتر هوشنگ خسروبيگي

رفتارشناسي، احزاب سياسي، نهضت ملي نفت ايران، كودتاي 28 مرداد 1332.

در دوره نهضت ملي نفت ايران، احزاب و گروه‌هاي سياسي مختلف با مشي و مرام گوناگون، در كشور به تكاپو پرداختند كه از لحاظ مسلك حزبي مي‌توان آن‌ها را به احزاب ملي، چپ و مذهبي تقسيم‌بندي كرد. رساله حاضر به رفتارشناسي احزاب سياسي در نهضت ملي نفت (تير 1328 تا مرداد 1332) مي‌پردازد. براي تبيين رفتار گروه‌هاي سياسي در اين دوره، از نظريه بحران توماس آرتور اسپريگنز استفاده شده است. اين نظريه مشتمل بر چهار مرحله است؛ 1- مشاهده بحران، 2- شناسايي عامل بحران، 3- ترسيم جامعه آرماني و 4- ارائه راه‌حل به منظور گذار از بحران. هدف از اين پژوهش، شناسايي گونه‌هاي رفتاري هر يك از احزاب سياسي، در مواجهه با بحران‌هايي است كه در دوره نهضت ملي شدن صنعت نفت در ساحت سياسي و اجتماعي كشور وجود داشت. شيوه جمع‌آوري داده‌ها در اين تحقيق، كتابخانه‌اي و اسنادي و نحوه تجزيه و تحليل داده‌ها، روش تاريخي با رويكرد توصيفي - تحليلي است. براساس يافته‌هاي پژوهش، احزاب (ملي، مذهبي و چپ)، بسته به مرام و مشي خود با بحران‌هاي پيش‌رو مواجه مي‌شدند و براساس مسلك حزبي خود، راه‌حل‌هايي را براي گذار از بحران‌ها ترسيم مي‌كردند. شناسايي اين بحران‌ها نيز بر پايه مسلك حزبي گروه‌ها بوده است؛ چه بسا يك موضوع براي يك حزب، بحران تلقي مي‌شد ولي همان موضوع براي حزبي ديگر فرصت به حساب مي‌آمد. طبق نتايج تحقيق، الگوي رفتاري احزاب ملي در مواجهه با بحران در اين دوره، يكسان بود؛ اين گروه‌ها، استعمار خارجي و استبداد داخلي را عامل بروز بحران در جامعه قلمداد مي‌كردند و راه‌حل گذار از بحران را رجوع به آراي عمومي مي‌دانستند. ازمنظر احزاب مذهبي، بحران در نحوه سياستگذاري نمود پيدا مي‌كرد؛ آنها عقيده داشتند براي گذار از بحران، بايد احكام اسلامي در جامعه پياده‌سازي شود. الگوي رفتاري احزاب چپ (ماركسيستي) در مواجهه با نهضت ملي، منطبق با منافع شوروي بود. بحران از منظر اين گروه هنگامي پديدار مي‌گشت كه منافع دولت شوروي به مخاطره مي‌افتاد. از اين‌روي حزب توده به عنوان تنها نماينده احزاب چپ در هر مرحله از نهضت، در وهله نخست، منافع دولت شوروي در ايران را مدنظر قرار مي‌داد.

1404/06/03

ابراهيمي

78541