2049

Explaining the role of home businesses on the sustainable livelihood of rural households with an emphasis on the role of the government in Ilam province

دكتري تخصصي

جغرافيا و برنامه ريزي روستايي

مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور

1401

1401/11/12

دكتر عبدالحميد نظري، دكتر شاه بختي رستمي

دكتر مصطفي شاهيني فر

home business, entrepreneurship, sustainable livelihood, rural households, government's role, Ilam province

ارزيابي طرح "ساماندهي مشاغل خانگي" كه در قالب برنامه‌هاي توسعه از سال 1389 در ايران در حال اجراست، اهميت خاصي دارد. پژوهش حاضر با هدف تبيين نقش كسب ‌و كارهاي خانگي بر معيشت پايدار خانوارهاي روستايي با تأكيد بر نقش دولت در استان ايلام انجام گرفت. اين پژوهش به لحاظ هدف كاربردي- عملي و از حيث روش انجام توصيفي- تحليلي است. جمع¬آوري داده‌ها با استفاده از شيوه‌هاي كتابخانه¬اي و ميداني انجام شد. جامعه آماري شامل 1476" خانوار دريافت كننده وام در مشاغل خانگي" ساكن در 287 روستاي استان ايلام ‌مي‌باشد. نظر به تعدد و پراكندگي روستاها انتخاب آن‌ها به دو روش نمونه‌گيري انجام گرفت. ابتدا تعداد روستاها با استفاده از" نمونه‌گيري خوشه‌اي" (با ملاحظه همگني چهار عامل: ارتفاع، فاصله از مركز شهرستان، تعداد خانوار و وام گيرندگان) به 56 روستا كاهش يافت. سپس تعداد خانوارهاي نمونه طبق فرمول كوكران 200 واحد برآورد و به روش تصادفي ساده انتخاب شدند. ابزار گردآوري داده‌ها پرسشنامه محقق¬ساخته هست كه پس از تأييد روايي و پايايي تكميل شدند. نتايج نشان داد: ايجاد كسب ‌و كارهاي خانگي در زمينه شاخص¬هاي اشتغالزايي، بويژه افزايش مشاغل زنان اثرات مثبتي داشته است كه بيانگر همسويي آن با موازين راهبرد معيشت پايدار ‌مي‌باشد. اما با اينكه، از نظر افزايش درآمد نسبتاً موفق بوده، ليكن از منظر توانمندسازي و بويژه فقرزدايي از اقشار پايين جامعه موفق نبوده است، گونه¬شناسي انواع فعاليت واحدهاي راه¬اندازي شده از محل كسب و كار خانگي 63 درصد به بخش صنعت و 37 درصد به بخش كشاورزي اختصاص يافته است. در زمينه اجتماعي، بهبود سطح آموزش عمومي اعضاي خانوار، افزايش تسهيلات رفاهي و كيفيت شرايط زندگي خانوار، افزايش جايگاه اعضاي خانوار و در زمينه توان محيطي و بعد كالبدي فضايي، دسترسي به آب مورد نياز و كافي، دسترسي به زمين كافي و مناسب، تأثير مثبت در توسعه كسب و كار خانگي داشته حال آنكه، آلودگي ناشي تداخل محيط كار و زندگي تأثير منفي بر ايجاد و توسعه كسب و كارهاي خانگي داشته است. در بعد نهادي- مديريتي بيشترين تأثير در راه¬اندازي كسب و كار از طريق كارآفرينان بخش خصوصي بوده كه طبق اطلاعات ميداني اكثر صاحبان كسب و كار خانگي (صنايع دستي) مواد اوليه مورد نياز خود را از اين بخش دريافت مي¬كنند؛ حال آنكه، كمترين تأثير در اطلاع رساني راه¬¬اندازي و ايجاد كسب و كار خانگي رسانه¬هاي جمعي داشتند. از ديگر نتايج بخش نهادي- مديريتي كه ميانگين بالايي به خود اختصاص داده؛ نظارت مستمر دولتي بر فرايند كار در قبل از راه¬اندازي طرح بوده حال آنكه، در بعد از اجراي طرح نظارت كم شده يا اصلا نظارتي صورت نمي گيرد همچنين، يافته¬هاي تحقيق نشان داد كه روستاها هرچه در فاصله كمتري از مراكز شهرستان و استان واقع شده¬اند تعداد و سهم خانوارهاي بهره¬مند از تسهيلات كسب و كارهاي خانگي بيشتر مي-باشد؛ به¬گونه¬اي كه 74.5 درصد از خانوارهاي دريافت كننده تسهيلات در روستاهايي ساكن بوده¬اند كه در فاصله كمتر از 30 كيلومتر از مراكز شهرستان واقع شده¬اند؛ همچنين، 59 درصد خانوارهاي مشمول طرح در روستاهايي ساكنند كه در فاصله كمتر از 90 كيلومتري از شهر ايلام قرار دارند.

1403/04/11

ابراهيمي

75382