PHD 172

دكتري

مدرسي معارف اسلامي گرايش تفسير قرآن و متون

مركز تحصيلات تكميلي

1392

09/06/1392

عالي

سيدمصطفي مناقب

مشاور اول محمدتقي رفعت نژاد - مشاور دوم غلامرضا ارجمندي

بررسي نسبيّت¬فرهنگي با رويكرد ديني از منظر قرآن و سنتفرهنگ مجموعۀ بينش¬ها، گرايش¬ها و توانش¬هاي رفتاري هر جامعه است. فرهنگ داراي لايه¬ها، سطوح و ابعاد مختلفي است. آرمان¬ها و اهداف در عميق¬ترين لايه و سطح آن قرار دارند و شناخت انسان از خود و جهان و معرفت او از هستي و تصويري كه انسان از آغاز و انجام خود دارد در مركز اين لايه واقع شده است. هنجارها، قوانين و مقررات اجتماعي در سطح و لايه بعدي قرار گرفته و متأثر و متناسب با لايه پيشين مي¬باشد. نهادها و سازمان-هاي اجتماعي بر اساس آرمان¬ها، هنجارها و مقررات يادشده و به دنبال آن زبان و نهادها و هم چنين مهارت¬ها و فن¬آوري¬هاي مختلف در سطوح بعدي قرار مي¬گيرند. نسبيت¬فرهنگي به معناي ارزشمند بودن همه فرهنگ¬ها و اعتقاد به اين كه فرهنگ¬ها قياس ناپذيرند؛ زيرا شرايط كه فرهنگ¬ها در قالب آنها شكل مي¬گيرند متفاوت هستند؛ پس فرهنگ هيچ ملتي بافرهنگ ديگر ملل قابل قياس نيست. ارزش¬ها در فرهنگ¬ها متفاوت هستند و معيارهايارزيابيينيزازفرهنگي تا فرهنگ ديگر تفاوت دارد. بنابراين نمي¬توان عناصر فرهنگي مردمي را با معيارهاي فرهنگي ديگري سنجيد، زيرا فرهنگ¬ها داراي ارزش¬هاي دروني هستند، همه فرهنگ¬ها اصيل و انساني¬اند، هيچ فرهنگي بر فرهنگ ديگر برتري ندارد برخي از خطوط اصلي ادعاي نسبيت فرهنگي درباره انسان، بدين قرار است: 1. انسان¬ها ماهيت يگانه ندارند؛ بلكه در جامعه و در متن فرهنگ-هاي متنوع، با ماهيت¬هاي متفاوتي ساخته و پرداخته مي¬شوند. زبان، نظام مفهومي و درك آنها از جهان نيز متفاوت مي¬شود. 2. فرهنگ¬ها قياس ناپذيرند؛ زيرا زبان¬ها كه فرهنگ¬ها در قالب آنها شكل مي¬گيرند متفاوت هستند 3. ارزش¬ها در فرهنگ¬ها متفاوت است، معيارهاي ارزيابي نيز از فرهنگي تا فرهنگ ديگر تفاوت دارد. 4. فرهنگ¬ها داراي ارزش¬هاي دروني هستند، همه فرهنگ¬ها اصيل و انساني¬اند. 5. با ترازوي خرد نمي¬توان تمام فرهنگ¬ها را ارزيابي كرد. خرد تنها معيار نيست. در قرآن و روايات نشانه¬هايي در جهت پذيرش نسبيت فرهنگي وجود دارد و هم آيات و رواياتي هست كه اين مسئله را رد مي¬كند و بايد با استفاده از تفسير و به كمك خرد نظر نهايي دين اسلام را در اين مورد جويا شد.نسبيّت¬گرايي فرهنگي، ملازم با اين ادعاي تجربي است كه گروه¬هاي مختلف اجتماعي به قضاياي اخلاقي اساساً مختلفي معتقدند.موضوع بررسي نسبيّت¬فرهنگي از آن جهت ضروري و بنيادي است كه تلاش مي¬كند، برخي از نظريات مطرح در علوم انساني را مورد كنكاش قرار داده و در صورت درست بودن مورد استفاده قرار دهد و در صورت ناصحيح بودن آن نظريات، ضمن نقد عالمانه، معتقدان به فرهنگ ديني به ويژه فرهنگ اسلامي را از پرداختن و افتادن در آن باز دارد.با تحليل نظريۀ نسبيّت فرهنگي و مهم¬تر از آن نتايج و لوازم و نيز چرايي پيدايش اين نظريه در بستر تاريخ انديشه و نگاه متفكرين غربي، قضاوت مقرون¬تر به صواب مي¬توان در اين مورد داشت.آيا همۀ فرهنگ¬ها از سطح ارزش¬مندي يكساني برخوردار هستند؟ اگر به يكساني ارزش¬مند بودن فرهنگ¬ها راي بدهيم و به تعبير ديگر ترازو و معياري براي فرهنگ¬ها پيش نكشيم، در اين صورت نسبيّت فرهنگي درست است. و ناگزير مي¬بايست بدون هيچ پيش¬زمينۀ ذهني و يا عقيده به هيچ اصل ثابت مطلق فرامكاني و فرازماني به مطالعۀ فرهنگ¬ها بپردازيم و اين همان توصيه و خواست نسبي¬گرايان فرهنگي است. امّا اين سؤال مطرح مي¬شود كه چگونه مي¬توان همۀ رفتارهاي آدميان را اعم از خانواده¬دوستي يا مثلاً كشتار فرزندان به دليل فقر اقتصادي همسان هم قرار داد و هردو را پذيرفت؟ هدف اصلي اين پژوهش عبارت است از «بررسي نسبيّت فرهنگي با رويكرد ديني از منظر قرآن و سنت و مقايسه آن با ديدگاه معتقدان به آن» در راستاي هدف مذكور، چند هدف ويژه به شرح زير مد نظر است:. بازخواني مفهوم نسبيّت فرهنگي از منظرهاي مختلف.2. بررسي نسبيّت فرهنگي از منظر قرآن كريم و سنت و ديدگاه معتقدان به اين موضوع. 3. بررسي و مقايسه ادلۀ قرآن كريم و سنت نسبت به نسبيّت فرهنگي با معتقدان به اين موضوع.4. بررسي و مقايسه مؤلفه¬هاي فرهنگ مطلوب از منظر قرآن¬كريم و سنت با معتقدان به اين موضوع.سؤال¬هايي كه اين پژوهش با توجّه به هدف¬هاي مذكور، در صدد پاسخ¬گويي به آنها است، شامل موارد زبر مي¬شود: 1. ديدگاه معتقدين به نسيبّت¬فرهنگي در اين مورد چيست؟2. دلايل معتقدين به نسبيّت¬فرهنگي در اين زمينه چيست؟

7521