2030

An Analysis of Qurʾanic Intertextuality in the Tamhidat of Ain al-Quzat Hamedani based on Gérard Genette's Theory

دكتري تخصصي

زبان و ادبيات فارسي

مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور

1402

1402/10/27

دكتر مصطفي گرجي

دكتر علي پدرام ميرزايي، دكتر حسن سلطاني

intertextuality, Tamhidat, Ain al-Quzat, Qur'an, Gerard Genet

بينامتنيت از نظريه¬هاي ادبي معاصر است كه به بررسي حضور يك متن در متن ديگر مي¬پردازد. بر اساس اين نظريه هيچ متن مستقلي وجود ندارد؛ بلكه تمام متون برگرفته از پيش¬¬متن¬ها و يا متون هم عصر خود هستند؛ لذا نويسنده خالق اثر خود نيست و تمام بن¬مايه¬هاي فكري و اعتقادي خود را از متون پيشين اخذ مي¬كند. ژرار ژنت با تبيين و تقسيم¬بندي بينامتنيت آن را از يك نظرية صرف ادبي وارد حوزة عملياتي و نقد متون كرد. با توجه به تأثير بارزِ متون مقدس بر متون هنري و ادبي، عرفا و متصوفه بسياري از مايه¬هاي فكري خود را از قرآن به عنوان ابرمتن و متن مقدس وام گرفته‌اند. در اين ميان عارفاني همچون عين¬القضات در تمهيدات به كرات از بينامتنيت قرآني بهره برده¬اند كه بسياري از سرچشمه¬هاي فكري و اعتقادي و حتي ادبي او را مي¬توان در قرآن كريم رصد و پيدا كرد. پژوهش حاضر به روش توصيفي، تحليلي و تطبيقي با استفاده از منابع كتابخانه‌اي، بينامتنيت قرآني را بر مبناي نظرية ژرار ژنت در تمهيدات عين¬القضات مي¬كاود. حاصل اين بررسي نشان مي¬دهد كه پيوندي محكم و ناگسستني به صورت بينامتنيت¬هاي آشكار و ضمني بين قرآن و تمهيدات وجود دارد كه تأثيرات معنوي و لفظي زيادي در ذهن و زبان عين¬القضات و تمهيدات بر جاي نهاده است. بينامتنيت قرآني در تمهيدات از سطح حروف و كلمه به سطح جملات كوتاه و بلند؛ يعني از حضور جزئي به كلي و نيز از سطح حضور آشكار به پنهان و ضمني تنظيم شده است. حضور واژگاني به سه روش وام¬گيري، ترجمه و برآيندسازي بررسي و احصاء شده است كه از ميان بينامتنيت¬هاي واژگاني بيشترين بهرة نويسنده از نوع وام¬گيري است. استفاده از بينامتنيت تعديلي و بينامتنيت ضمنيِ تلميح و تأويل نيز بيشترين بسامد را به خود اختصاص داده است. با استفاده از علم بيان آيات و مطالب و مفاهيم قرآني و عرفاني را با تشبيه و استعاره كه بيشترين بسامد را دارند، براي مريدان و خوانندگان ملموس¬تر و قابل فهم¬تر مي¬كند؛ توجه به آمار و تفكر حاكم بر تمهيدات كه از نوع كتابهاي عرفاني و تأويلي است؛ نشان مي¬دهد كه نويسنده، پيش¬متن را به صورت جزئي انتخاب و در متن خود حل و تحليل كرده است تا با توجه به صورت و معناي آيات قرآني نتيجه دلخواه خود را از بينامتن بازنمايي كند؛ لذا مي¬توان گفت كه تمهيدات چيزي جز تأويل¬هاي قرآني نيست كه در تمام تار و پود جمله¬هاي آن قابل مشاهده و رسد است.

1403/02/22

ابراهيمي

75114