25202پ

The place of independent rationality in Imamiya jurisprudence

كارشناسي ارشد

فقه و مباني حقوق اسلامي

دانشگاه پيام نورمركرز تهران جنوب

1400-1401

1402/10/26

خوب

116ص

كرمي، رضا

صادق جمشيدي راد، محمد

104-114ص

reason, inference, Sharia rules, rational independence

تهران جنوب

عقل يكى‌ از منابع غيرقابل انكار شناخت و معارف بشرى‌ در همه زمينه هاى‌ مادى‌ و معنوى‌ حيات است. در آموزه هاى‌ مترقّى‌ اسلام، آن مقدار كه از عقل ستايش شده، از كمتر مقوله اى‌ تمجيد گرديده است و اين ستايش به گونه اى‌ است كه به كاربرد و كارايى‌ عقل و تأثير آن در شناخت واقعيت هاى‌ عالم هستى‌ و تميز درستى‌ از نادرستى‌ و نيز استنباط احكام شرعى‌ نظر دارد;زيرا به مقتضاى‌ برخى‌ روايات، بسان پيامبران و ائمّه، كه حجّت ظاهرى‌ خداوند بر بندگان هستند، عقول بشرى‌ نيز حجّت باطنى‌ حضرت پروردگار هستند. قلمرو دخالت عقل در استنباط احكام شرعي تا جايي است كه عقل بتواند مستقلاً ملاك حكم را كه مصلحت ومفسده قطعي است، دريافته وكشف نمايد. دانشمندان اصولي شيعه با تقسيم احكام عقل به مستقلات وغير مستقلات بر اين باورند كه خرد بشر در بخش مستقلات عقلي، مي‌تواند به نحو موجبه جزئيه ملاكات احكام را دريابد و در اين باره نيازي به راهنمايي شارع ندارد.لذا اصوليون و همچنين متكلمن مي‌گويند كه چون احكام شرعي تابع و دايرمدار حكمت‌ها و مفسده‌هاست، خواه آن مصالح و مفاسد مربوط به جسم باشد يا به جان، مربوط به فرد باشد يا اجتماع، مربوط به حيات فاني باشد يا به حيات باقي، پس هر جا كه آن حكمت‌ها وجود دارد، حكم شرعي هم وجود دارد.عقل در ساحت‌هاي گوناگوني حضور فعال دارد، اما آنچه در اين نوشتار مورد توجه قرار مي‌گيرد نقش عقل در استنباط احكام شرعي است. بر اساس مهم‌ترين يافته‌هاي اين تحقيق، عقل افزون بر اينكه به عنوان ابزاري در خدمت ساير منابع از جمله قرآن و سنت قرار مي‌گيرد، از آنجا كه خود بر تشخيص مصلحت و مفسده امور توانمند است، از اين رو مي‌تواند كاشف از اراده الاهي خداوند و در نتيجه حكم خداوند باشد.

1403/01/20

74844