24879پ

Features and developments of late and contemporary Shia jurisprudence

دكتري

فقه و مباني حقوق اسلامي

دانشگاه پيام نور مركز تهران جنوب

1391-1392

1401/07/27

بسيارخوب

276ص

صدري، محمد

باقري، احمد

266-277ص

Jurisprudence, Developments, School of Ijtihadi, Political Jurisprudence, Era of Imitation

تهران جنوب

تسلط دويست ساله جريان اخباري بر حوزههاي علميه، هر چند انزواي روش اجتهادي را در برداشت، لكن تدوين جوامع روايي و همچنين تحميل تحول و زمينهسازي پيشرفت فقه و اصول از دستاوردهاي اين دوره بود. در طليعه قرن سيزدهم هجري قمري با افول جريان اخباري، مكتب اجتهادي جديد با ظهور وحيد بهبهاني و متناظر به رفع اشكلات روش اصولي پيشين، بنيان نهاده شد و سپس توسط شاگردان او خصوصاً شيخ انصاري به بالندگي و شكوفايي رسيد. هر چند وحيد بهبهاني تحولاتي چون جداسازي امارات از اصول و تقسيمات شك در اصول فقه را آغاز كرده بود، لكن شيخ انصاري در يك نظامسازي جديد از اصول فقه، اصول فقه و فقه را دچار تحولي نمود كه تا به عصر حاضر، همه پيشرفتهاي علم اصول در مدار و سياق نظامسازي اصولي وي، حركت نموده است. علاوه بر مبارزه علمي با جريان اخباري، ارائه طرحي جديد در ارائه مباحث فقهي و همچنين نگرش معناگرايانه بيع، توجه به جايگاه معاطات در فقه معاملات و مرجعيت عام مجتهد جامع الشرايط از دستاوردهاي فقهي دوره شيخ انصاري است. توجه ويژه به جايگاه عقل در استنباط احكام شرعي، ارائه تبويب جديد از مباحث علم اصول، تقسيمبندي ابتكاري و انحصاري نسبت به مباحث شك، تبيين مجاري دو اصل برائت و اشتغال، نظريه حكومت و ورود و بيان جايگاه و وجه تمايز ادله اجتهادي و ادله فقاهتي و نشان دادن عدم تعارض ميان آن، از مهمترين دستاوردهاي شيخ انصاري ميباشد. پس از شيخ انصاري شاگردان وي، خصوصاً ميرزاي شيرازي راه آغاز شده توسط استاد خود را تثبيت نموده و بر خلاف شيخ كه از سياست دوري ميگزيد، با فتواي تحريم تنباكو، اولين ورود مرجعيت شيعه به عرصه سياست را رقم زد. آخوند خراساني به عنوان بارزترين شخصيت اصولي دوره بعد از شيخ انصاري، با تأليف كتاب كفايه الاصول، ميرفت تا اصول فقه را دچار تحولي دوباره سازد، تنبيه الامه « اما با اوج گرفتن نهضت مشروطه در ايران و ورود او به عرصه سياست و همچنين تأليف كتاب توسط شاگرد او ميرزاي نائيني، فصل نويني در فقه سياسي شيعه رقم خورد كه رهآورد آن، » و تنزيه المله تدوين رسالههاي متعدد در موافقت يا مخالف با مشروطه بود و اين، به معناي رشد و بالندگي فقه سياسي شيعه بر اساس مكتب و منهج فقهي شيخ انصاري بود. با فروكش كردن نهضت مشروطه در ايران، هر چند رونق علمي حوزه علميه نجف به واسطه حضور شاگردان آخوند خراساني، برقرار بود، لكن وجه تمايز دوره شاگردان آخوند خراساني، جهاد عليه استعمار و زمينهسازي انقلاب عشرين عراق به رهبري ميرزا محمدتقي شيرازي و شيخ الشريعه اصفهاني بود. با تأسيس حوزه علميه قم توسط شيخ عبدالكريم حائري، به دليل اختناق حكومت پهلوي اول، مجال چنداني براي بروز فقه سياسي شيعه فراهم نشد، لكن با مرجعيت آيتالله بروجردي و سپس امام خميني )ره(، اين حوزه هم از نظر علمي و هم از نظر تأثيرگذاري سياسي، 2 به چنان موفقيتي دست يافت كه نه تنها رهآورد برچيده شدن نظام سلطنتي و استبدادي پهلوي را به دنبال داشت، كه تشكيل حكومتي بر پايه و مبناي فقه شيعه، از ديگر دستاوردهاي اين دوران بود. بارزترين ويژگي فقهي دوره متأخر و معاصر شيعه را ميتوان در دو مؤلفه خلاصه نمود: 1 پايهگذاري نظام جديد فقهي و اصولي توسط شيخ انصاري و دوره مقلده از وي، 2 رشد و بالندگي فقه سياسي شيعه و تشكيل حكومت بر مبناي موازين فقهي تشيع.

1401/12/13

71322