14043پ

كارشناسي ارشد

پژوهش هنر

تهران شرق

1393

صحافي شده ندارد

مهتاب مبيني

دانشگا پيام نور مركز تهران شرق

نياز به نور انسان ايراني را از كهن‌ترين روزگاران به طراحي و ساخت ابزارآلات روشنايي واداشته است. بر همين اساس گونه‌هاي بسيار متنوعي از اين تجهيزات در طول تاريخ تمدن ايران، پيش و پس از اسلام، ساخته و نمونه‌هايي از آنها امروز به دست ما رسيده است. از مطالعة وسايل روشنايي دوره‌هاي مختلف تاريخ ايران، مي‌توان تلاش پيوسته و تا حدي رو به تكامل صنعتگران ايراني را در توليد اين وسايل مشاهده كرد؛ تلاش‌هايي كه گاه از حد توليد ابزاري كاربردي فراتر رفته به مرز طراحي و تزيين اشيائي هنرمندانه و زيبا رسيده است. روند طراحي و توليد وسايل روشنايي با تداومي تقريباً يكنواخت از دوران ايران باستان به دوران اسلامي ايران رسيد و هنرمندان هر دوره كوشيدند با بهره‌گيري از تجربيات نسل‌هاي پيش از خود، آثار تكامل‌يافته‌تري به لحاظ طرح و تزيين بيافرينند. دورة حكومت قاجاريان در ايران، آخرين دورة حيات كاربردي وسايل سنتي روشنايي پيش از ورود و گسترش فناوري‌هاي مدرن بود. در عين حال در اين دوره نقطة عطف شاخصي در سير تحول و تكامل اين وسايل پديد آمد كه حاصل رودررويي جامعة سنتي ايران با مظاهر تمدن جديد و صنعتي غرب بود. بدين معنا، در كنار وسايل روشنايي كهن، همچون انواع پيه‌سوزها، چراغدان‌ها، و شمعدان‌ها، وسايل جديدي نيز با تقليد از نمونه‌هاي غير ايراني رخ نمود كه در دوره‌هاي پيشين تاريخ ايران نمونه‌هاي مشابهي نداشتند. با اين همه، عمر كاربرد اين وسايل چندان نپاييد، چرا كه از اواخر سدة سيزدهم هجري، با راهيابي نيروهاي صنعتي گاز و برق به ايران، اغلب اين وسايل يا از ميدان به در شدند يا به ابزاري تزييني مبدل گشتند. در پايان‌نامة حاضر تلاش بر آن است كه با مطالعة پيشينه و انواع كهن تجهيزات روشنايي، تداوم حيات و تحول اين تجهيزات در دورة قاجار بررسي و برخي صنايع و آداب و رسوم مرتبط با آنها در آن روزگار بازخواني گردد. روش تحقيق كتابخانه‌اي با استفاده از منابع دست اول و پژوهش‌هاي جديد است.

69389