24353پ

Implications of proverbs in the Noble Qur’an: Proverbs struck by Hamza as a model

ارشد

تهران جنوب

1400

115ص

قادري

حديدي

108-114ص

تهران جنوب

چكيده اين پژوهش با هدف بررسي دلالت هاي ضرب المثل در قرآن كريم انجام شده است؛ ضرب المثل هايي كه با همزه شروع مي شوند. روش تحقيقي بكاررفته، روش توصيفي تحليلي و مبتني بر استقراي ضرب المثل هاي قرآن، و تحليل مفاهيم فرهنگي - و اجتماعي آنهاست. اين تحقيق داراي يك مقدمه، سه فصل و يك نتيجه گيري است. فصل اول شامل مقدمه و اهميت موضوع، دلايل انتخاب آن، مشكل موضوع، مشكلات پيش روي محقق، و پيشينه تحقيق، و روش تحقيق و ساختار تحقيق است. فصل دوم، جنبه نظري تحقيق را در بر مي گيرد و به تعريف مثل، بيانِ تفاوت مَثَل، مساوات، حكمت، مِثل، انواع مَثَل، كاركرد امثال، ويژگي هاي آنها و اقسام آن در قرآن مي پردازد. در اين فصل، نيز به بيان تفاوتِ بين ضرب المثل وتمثيل و تشبيه، بيان حكمِ بكارگيريِ ضرب المثل هاي قرآني در زندگي روزانه، و فوائد ضرب المثل هاي قرآني، و انواع آن از حيث سبك و زبانشناسي پرداخته شده است. هم چنان كه پژوهشگر در پايان اين فصل به موضوع علم الدلالة وتعريف آن و بيان انواع آن پرداخته است. در فصل سوم به ضرب المثل هاي قرآني كه با همزه شروع مي شود، نيز بيان مفاهيم فرهنگي و اجتماعي آنها پرداخته شده است. اين تحقيق با نتيجهگيري به پايان مي رسد كه شامل مهمترين نتايج پژوهش است. پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به اين سؤالات است: آيا مي توان از آيات قرآن در مناسبت هاي خاص به عنوان ضرب المثل استفاده كرد؟ ضرب المثل هاي قرآني كه با همزه شروع مي شوند چه ساختاري دارند و از چه دلالت هايي برخوردارند؟ سوره هايي كه در آنها از اين نوع ضرب المثل بكاررفته است كدامند؟ نتيجه اين تحقيق بيانگر آن است كه در مورد استفاده از آيات قرآن به عنوان ضرب المثل دو نظر متفاوت وجود دارد؛ نظري كه استفاده از آيات قرآن را به عنوان ضرب المثل جايز نمي داند و نظري كه محقق بنا به دلايلي آن را پذيرفته است قائل به جواز اين كار است. - - ساختار اين نوع ضرب المثل ها، ساختار خبر و انشا است. ساختار خبر به سه صورت است: خبر ابتدايي، خبر طلبي و خبر انكاري. ساختار انشايي نيز در قالب امر و استفهامِ با همزه مي آيد. محقق از ميان دلالت هاي مختلف اين نوع ضرب المثل، مفاهيم فرهنگي و اجتماعي را استخراج كرده است. موضوعات مختلفي از قبيل ايمان به خداوند متعال، ايمان به انبيا و اعتقاد به كتب آسماني ،» دلالت هاي فرهنگي « در حوزه مطرح شده است. همان گونه كه ذيل اين مبحث، موضوعاتي از جمله امر به معروف و نهي از منكر، توكل بر خدا، انكار نعمت ها و نعمت هاي او و احاطه علم خداوند بر همه چيز، دفاع از شخصيت حضرت مصطفي )صلي الله عليه و آله و سلم(، بيان مقام والاي ايشان، مقام رفيع رسول الله، ابتلا و امتحانِ خدا و مصيبت هاي پيامبران و غيره مورد كنكاش قرار گرفته است. هم چنان كه موضوعاتي چون زن و خانواده، تربيت فرزند بر فضايل، اخلاق و ناهنجاريهاي اجتماعي، ،» دلالت هاي اجتماعي « ذيل مبحث عفاف و حجاب، تلاش براي اصلاح جامعه، عدم قصاص و تقابل، بيزاري از منكر، حفظ زبان، اقتباس كلام. و عمل، و... مورد بحث قرار گرفته است. نتايج تحقيق حاكي از آن است كه بيشترين حضور اين نوع ضرب المثل در سوره يوسف با نه مورد، سوره آل عمران با شش مورد و سوره بقره و هود هر كدام با پنج مورد است.

1400/12/08

65636