۳۱۲۱پ

Sociological Analysis of Active Citizenship in Tehran

دكتري تخصصي (Ph.D)

جامعه‌شناسي

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

۱۳۹۷

۱۳۹۷/۹/۳

عالي

۲۸۶ص.

زاهدي مازندراني ، محمد جواد - شياني ، مليحه

ارشاد ، فرهنگ

۲۶۱-۲۶۹

Active citizenship, Civil involvement, Social involvement, Political involvement

تغييرات رويكردي در گفتمان شهروندي، منجر به دستيابي به تعريفي از شهروندي در قالب شهروندي فعال گرديد كه به جاي تعريف اين مفهوم به‌مثابه يك پايگاه حقوقي، بر عامليت شهروندان به‌مثابه كنشگراني در حوزه اجتماع، سياست و دولت تاكيد دارد. مروري بر تحقيقات و مطالعات در حوزه شهروندي نشان مي‌دهند ميزان تحقق شهروندي در جامعه ايران مطلوب نيست. ماهيت جامعه‌شناختي شهروندي در ايران در سطح كلان به صورت شهروندي از بالا، انفعالي، معطوف بر حوزه خصوصي است تا شهروندي از پايين، فعال و معطوف به حوزه عمومي كه ريشه بسياري از مشكلات جامعه در حال گذار ايران را تشكيل مي‌دهد. لذا بررسي وضعيت شهروندي فعال در شهر تهران و عوامل موثر بر آن هدف اصلي پژوهش قرار گرفت. در اين رساله‌ شهروندي فعال به معناي توانايي براي درگير شدن در گونه‌هاي مختلف كنش‌هاي اجتماعي و سياسي با انگيزه تصميم سازي و تاثيرگذاري و برمبناي فضايل اخلاقي است. در اين تحقيق از روش‌شناسي تركيبي كمي و كيفي(تبييني متوالي) استفاده شده است. در بخش كمي، روش انجام پژوهش پيمايشي با ابزار پرسش‌نامه و حجم نمونه برابر 1200 نفر است. در بخش كيفي، مصاحبه‌ها‌ي نيمه‌ساخت‌يافته با 33 نفر از شهروندان تهراني با تكنيك تحليل تماتيكِ تجارب زيسته شهروندان انجام گرديد. نتايج نشان داد بين برخورداري از حقوق شهروندي، مصرف رسانه‌اي و عام‌گرايي با شهروندي فعال ارتباط مستقيمي وجود دارد و بين احساس محروميت نسبي و احساس بي‌قدرتي با شهروندي فعال نيز ارتباط غيرمستقيمي وجود دارد. هم‌چنين 40 درصد از تغييرات متغير شهروندي فعال توسط متغيرهاي مستقل تبيين مي‌گردد و برخورداري از حق شهروندي بيشترين تاثير را بر شهروندي فعال دارد. شهروندان ازدانش سياسي، علاقه سياسي،تعهد مدني، قانون‌پذيري توان بازانديشي و برخي عوامل ديگر كه به نوعي ملزومات نرم افزاري تحقق شهروندي در سطح پايين هستند. شهروندان نسبت به مهارت‌هاي مدني و ابزارهاي مشاركت اجتماعي و سياسي موجود ناآگاهند و يا فضا و شيوه‌هاي مشاركتي فعلي را جهت پيشبرد منافع ذهني خود مناسب نمي‌دانند. تعبير سطحي از شهروندي فعال در بين شهروندان، ناكامي تجربي در بيان اعتراض و انتقاد، ضعف حقوق مشاركتي و حقوق مطالبه‌گري كه منجر به احساس قوي بيگانگي از دولت شده‌‌اند، فضاي نگرشي‌اي را ايجاد كرده‌اند كه منجر به شكل‌گيري الگوهاي كنش "انتقام‌جويي-قانون‌گريزي"، "متعهد"،" انفعالي" و "مشاركت‌جويي محدود" شده است.

۱۳۹۸/۴/۴

54677