چكيده
رشد جمعيت و توسعه لجامگسيخته پهنه¬هاي شهري، بحران¬هاي بسياري را در اين مناطق به وجود آورده است. اين بحران¬ها اگرچه عمدتاً طبيعي بوده، اما بحران¬هاي انساني را نيز نبايد از ياد برد. چرا كه بحران¬هاي انساني مي¬تواند منجر به بحران¬هاي طبيعي شده كه از نمونه¬هاي مشخص آن مي-توان به آلودگي هوا و يا تغييرات اقليمي اشاره نمود. چنين شرايطي باعث شده است كه رويكردهاي متعددي براي مقابله با چين بحران¬هايي مطرح گردد. يكي از اين رويكردها، تاب¬آوري شهري است. اصولاً، تاب¬آوري نوعي مقابله است كه بيشتر در ارتباط با بحران¬ها معنا پيدا مي¬كند. در واقع، شهر تاب¬آور مي¬تواند در مقابل بحران¬ها به دور از تخريب زياد، كاهش توليدات يا كاهش كيفيت زندگي و ... به زندگي خود ادامه داده و پس از تحمل فشارها، همچنان يكپارچگي، هويت و كاركردهاي موجود خود را حفظ نمايد. تجربه¬هاي قبلي نشانگر آن است كه بسياري از شهرهاي ايران چنين شرايطي را نداشته و در مقابل كوچك¬ترين بحراني، ساختار و كاركرد واقعي خود را از دست مي¬دهند. به همين دليل ضرورت دارد تا مطالعات متعددي در اين ارتباط به انجام برسد. به اين منظور بررسي كنوني براي سنجش تاب¬آوري محله¬هاي شهري در براي يكي از اين بحران¬ها، يعني زلزله در شهر قاين به انجام رسيده است. روش اين بررسي توصيفي و تحليلي بوده و داده-هاي مورد نياز از طريق مصاحبه و پرسشنامه از نمونه¬اي به حجم 372 نفر گردآوري شده است. داده¬هاي گردآوري شده با استفاده از نرمافزار SPSS و آزمون¬هاي همبستگي پيرسون و اسپيرمن، رگرسيون، گولموگروف اسميرنوف و ANOVAتجزيهوتحليل شد. نتايج نشان داد كه به طور كلي شرايط شهر قاين از نظر ميزان تاب¬آوري در حد متوسط ارزيابي ¬مي¬شود، اما اين شرايط در ابعاد و محلات مختلف وضعيت كاملاً متفاوتي دارد. به عنوان مثال، وضعيت آسيبپذيري محلات شهر قاين در بعد كالبدي، ضعيف ميباشد و در اين بين، آسيبپذيرترين منطقه در شهر قاين، خيرآباد و شهرك شهرداري ميباشد. در بين ابعاد مختلف تاب¬آوري نيز به ترتيب ابعاد اجتماعي، اقتصادي، نهادي و كالبدي-محيطي داراي بيشترين تأثير در تاب¬آوري بوده¬اند؛بنابراين، پيشنهاد راهبردي اين پژوهش، تقويت بعد كالبدي-محيطي است كه به اين منظور توجه اساسي به ساختوسازها، دسترسي¬ها و تعبيه فضاهاي باز و سبز، جايگاه ويژه¬اي را به خود اختصاص مي¬دهند.
كلمات كليدي: تاب¬آوري، زلزله، محلات شهري، شهر قاين
