۲۷۸۱پ

An Analysis and Study of the Structural and Conceptual Aspects of the Quranic Verses in Al-Tawassol Ela al-Tarassol and Nafthat al-Masdour

دكتري تخصصي (Ph.D)

زبان و ادبيات فارسي

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

۱۳۹۷

۱۳۹۷/۵/۲۹

عالي

۲۴۴ص.

سرمدي ، مجيد

مسجدي ، حسين - گيتي‌فروز ، علي محمد

۲۲۳-۲۳۱

Qurʹanic verses, concept, Al-Tawassol Ila al-tarassol, Nafthat al-Masduor, Intertextuality, Technical prose

دو گرانسنگ نظم و نثر پارسي هماره در سده‌هاي پيشين از جان‌مايه‌هاي آيات قرآني بهره گرفته‌‌اند؛ چنانكه بهره‌مندي از غيب لايتناهي آيات در حيطة مفاهيم، نظام انديشگي ادب فارسي را پخته‌ نموده‌ و با نگره‌اي زيباشناسانه مي‌توان دريافت كه آيات از ابزارهايي است كه زبان را در ارائة مضامين لذت‌بخش ياري رسانده‌است. در اين ميان، بهره‌گيري منشيان و نثرپردازان، در سبك فنّي يا مصنوع پارسي، از امكانات زباني قرآن در فضاي بلاغي و ادبي، از تصويرسازي‌، واج‌آرايي، حيطه‌هاي آوايي و موسيقايي، انسجام متني و كاربرد واژگان و تركيب‌ها به خاطر عربي‌خواني و قرآن‌داني آنان اوج بيشتري دارد. بدين‌روي، آيات در دو اثر فنّيِ قرن ششم و هفتم، يعني؛ نفثه‌المصدور اثر زيدري نسوي با كاربرد 137 و التوسل‌الي‌الترسلِ بهاء‌الدين بغدادي با كاربرد بيش از 279 آيه، داراي بسامد است. از سويي، التوسل هماره سرمشق مُنشيان و مُترسلان قرار گرفته و نفثه‌المصدور، ركني ممتاز براي مُنشيان و ساير نويسندگان بوده‌است. در تحليل شگرد‌هاي ساختاري و مفهومي كاربرد آيات قرآني در اين دو اثر، كه به شيوة تحليلي- استنباطي انجام گرفته از روش‌هاي استدلال و تحليل برپاية مطالعات كتابخانه‌اي بهره گرفته شده‌است و روابط روساخت و ژرف‌ساخت متن و آيات واكاوي شده‌است. آنچه به جاذبه‌هاي ساختاري اين دو اثر افزوده، جنبه‌هاي زيباشناسانه است؛ از جمله، نمود ساختارهاي همپايه ميان متن و آيات، ساختار آوايي و القايي، بديعي، تصويري و بلاغي متن و آيات. در اين شگرد‌هاي مفهومي كه با هم‌حضوري متن و آيات در دو اثر ايجاد شده، نمود‌هايي از جنس تعليم، تفسير و تأويل وجود دارد كه حاكي از تسلط مؤلّفان نسبت به آيات و تفسير آن و برداشت‌هاي علمي و ادبي از قرآن است. در شگردهاي مفهومي، نويسندگان به انواع انديشه‌هاي جبر‌گرايانه كه اقتضاي دورة خوارزمشاهي به‌ويژه در حملات مغول وتاتار است، پرداخته‌اند. انديشة جهادگرايانه، معاد‌باوري و نوعي التزام اعتقادي در آراي نسوي يافت مي‌شود و انديشة اخلاق مدارانه در انديشه بغدادي نمود بيشتري دارد. نيز هر دو نويسنده، آيات را در نمودهاي انگيزشي، تعريضي، هجوي و انواع تقابل‌هاي ساختاري و مفهومي به كار برده‌اند. برخي آيات در حيطة بينامتنيت، چنان با متن پيوند دارد كه تا خواننده به حيطة تفسيري آن‌ها آگاه نباشد، هرگز دريافتي كامل از متن نخواهد داشت.

۱۳۹۷/۷/۲۹

48491