۲۱۳۷پ

A survey about the role of religion in relations with neighbouring states during Afsharid and Zand eras

كارشناسي ارشد

تاريخ ايران اسلامي

داﻧﺸﮕﺎه ﭘﻴﺎم ﻧﻮر اصفهان

۱۳۹۶

۱۴۷ص.

عليزاده مقدم ، بدرالسادات

عسكراني ، محمدرضا

۱۱۲-۱۱۶

Religious Politics- Afsharieh- Zandieh - Ottoman

از آغاز دوره صفويه مذهب درمسايل داخلي و به ويژه درروابط با دولت هاي بيگانه از جايگاه ويژه و مهمي برخوردار شد. با سقوط صفويه و شكل گيري دولت هاي افشاريه و زنديه، اين دولت ها با آگاهي از مسايل عصر صفوي و جايگاه مذهب در اختلاف با همسايگان ايران در تأمين اهداف سياسي خود، رويكردهاي خاصي در سياست مذهبي اتخاذ كردند. اين دولت ها در كنار كاستن از اختلاف هاي مذهبي و سياست تفريب مذاهب بسته به مصالح و اهداف سياسي راهكار هاي خاص و گاه متفاوتي را در پيش گرفتند. هدف اين پژوهش بررسي نقش مذهب در ارتباط با دولت هاي همسايه در دوره ي افشاريه و زنديه است. در اين پژوهش برآنيم كه به اين سؤال ها پاسخ دهيم: 1-مذهب در دوره افشاريه وزنديه چه نقشي در ارتباط ميان اين دولت ها با همسايگانشان ايفاء كرده است؟ 2-سياست مذهبي افشاريه و زنديه با دولتهاي همسايه چگونه بوده است؟ نتايج اين پژوهش كه بر اساس روش كتابخانه اي و با استفاده از منابع دست اول و برخي منابع تحقيقي معتبر انجام گرفته است مويد آن است كه اگرچه دولتمداران افشاريه و زنديه به ويژه نادرشاه افشار و كريم خان زند در پي كاستن اختلافات مذهبي با كشورهاي همسايه و در پيش گرفتن سياست تقريب مذاهب بودند، اما سياست مذهبي اين دولتها تحت تأثير مصالح سياسي اين دولت ها قرار داشته است. در اين جهت نادر با طرح شرط هاي مذهبي در دشت مغان و طرح مذهب جعفري به عنوان مذهب پنجم جهان اسلام علاوه بر تلاش در جهت حل اختلاف هاي مذهبي با دولت هاي همسايه ، در صدد تضعيف خاندان صفوي و از بين بردن امكان بازگشت صفويه به كانون قدرت بود. از طرف ديگر نادر با طرح اتحاد جهان اسلام و دوري جستن از تأكيد صفويان بر مذهب تشيع ، علاوه بر ايجاد دوستي ميان ايران و كشورهاي همسايه، درصدد كسب وجاهت سياسي بيش تر در ميان مسلمانان ايران و جهان اسلام بود. اگرچه با مرگ نادر، اهداف وي در جهت كاستن اختلافات مذهبي سستي گرفت اما با قدرت گيري كريم خان زند بار ديگر سياست تقريب مذاهب و تلاش در جهت كاستن اختلاف هاي مذهبي با همسايگان شدت يافت. در اين دوره هرچند كريم خان براي ايجاد آرامش سياسي درصدد كاستن اختلاف هاي خود با همسايگان به ويژه عثماني بود ، اما محاصره و جنگ بصره كه دلايل آشكار تجاري و سياسي داشت با برخي از دلايل مذهبي توجيه نمود. اتخاذ سياست تسامح مذهبي در اين دوره از طرف كريم خان، علاوه بر تسهيل روابط خارجي، اهداف سياسي او را در داخل نيز تأمين كرد، چنان چه تسامح او در قبال ارامنه، موجب تشويق آن ها جهت بازگشت به ايران و رونق گرفتن دوباره ي تجارت داخلي و خارجي ايران شد.

۱۳۹۶/۱۰/۳۰

44705