چكيده
حكيم فردوسي در شاهنامه علاوه بر توصيف رزمها و جنگهاي شاهان و پهلوانان، نكات سودمند اجتماعي و سياسي و حكمت آميز و انديشههاي اخلاقي و تربيتي و پند و اندرزها را در قالب شعر باز گفته است و راه و رسم زندگي در اين جهان و رستگاري در آن جهان را به ما ميآموزد. عطار شاعر و عارف بزرگ ايران نيز سعادت انسان را در بيداري او و مبارزه با نفس و خواهشهاي نفساني و بركناري از لذات اين جهان و سرانجام قرب الي ا... و فناي در او ميداند. او انديشههاي عرفاني، اخلاقي، اجتماعي، تربيتي و ... اندرزهاي خود را در قالب داستان بيان كرده است.
در اين تحقيق، ابيات شاهنامه و منطق الطير مورد بررسي قرار گرفته و سپس هر دو اثر از نظر انديشهها و پند و اندزها با هم مطابقت داده شده و شباهتها و تفاوتهاي آنها استخراج شده است. پيام اين دو شاعر گرانقدر اين است كه حتي اگر به بالاترين مقامات دنيايي و معنوي هم برسيد، تا زمانيكه وجود خود را از رذايل اخلاقي پاك نكنيد، در مقابل اهريمن و نفس فريبنده شكست خواهيد خورد؛ مگر اين كه فضايل اخلاقي را در درون خود تقويت كنيد و به بصيرت برسيد، آنگاه از ياوري و عنايت خداوند يا سيمرغ فرهمند برخوردار و پيروز خواهيد شد. اين دو شاعر، به ناتواني عقل و احساس در شناخت خداوند و رازهاي هستي تأكيد بسيار داشته و راه خاكساري و تواضع را نشان دادهاند. هدف آنها از ستايش فضايل و نكوهش رذايل اخلاقي پرورش جسم و روح بوده و اين مهم محقق نميشود مگر اين كه روح از تعلقات اين عالم رها شود. هدف ديگر آنها، انديشهي دعوت به وحدت در عين كثرت است.
