بررسي نقش و كاركرد ديوان و شخصيتهاي اهريمني در آيين مزديسنا و شاهنامه فردوسي

كارشناسي‎ارشد

زبان و ادبيات فارسي

دانشگاه پيام‎نور بوشهر

1395

243ص.

جعفري ، سياوش

عباسي ، حجت

229-230

Mazdayasna religion, Zaroasterian, Shahnameh, Devil, The Evil One

ديوان و شخصيتهاي اهريمني در اسطوره‎هاي باستاني براساس كهن الگوي نبرد نيك و بد در جبهة نيروهاي شر قرار مي‎گيرند و در آيين‎هاي گوناگون به صورت‎هاي متفاوت نمود يافته‎اند. در آيين مزديسنا نيز كه از قدمت چند هزارساله برخوردار است، ديوان و نيروهاي اهريمني حضوري پررنگ و تأثيرگذار دارند گرچه در روزگار كنوني نقش و كاركرد اختصاصي اين ديوان براي عموم مردم ناشناخته مانده است و آنان را معمولاً در يك دستة كلي جاي مي‎دهند. بيشتر مردم اين موجودات را تنها از طريق شاهنامه و از زاويه ديد فردوسي مي‎شناسند. ناچار در اينجا پرسشهايي پديد مي‎آيد: تفاوت ديو و شخصيتهاي اهريمني موجود در آيين مزديسنا و شاهنامه فردوسي با هم چيست؟ هركدام از ديوان چه كاركرد و مأموريتي دارند؟ آيا اين موجودات شرور، نقش و كاركردي سودمند ايفا مي‎كنند؟ و از اين دست پرسشها. براساس پژوهش نگارنده، ديو و شخصيتهاي اهريمني در متون زرتشتي و شاهنامه فردوسي با هم تفاوتهايي دارند، با عنايت به اين موضوع كه فردوسي ديوان را موجوداتي با قدرتي منحصر به فرد معرفي مي‎كند اما در نهايت اين موضوع را تأويل مي‎كند و هر انسان ناسپاسي را در زمره ديوان مي‎شمرد كه تبلور آن در داستان اكوان ديو ديده مي‎شود، اما در آيين كهن مزديسنا هركدام از ديوان داراي يك نقش و مأموريت مشخص از جانب اهريمن هستند كه در تقابل با نيروهاي خير تعريف مي‎شود. همچنين در مورد شخصيتهاي اهريمني چون ضحاك و افراسياب توراني در اين دو منبع تفاوتهايي به چشم مي‎خورد.

1396/6/22

42602