809پ

Thought of Administrative renewal in Iran during Naser-Aldin Shah Qajar

دكتري تخصصي (Ph.D)

تاريخ - ايران بعد از اسلام

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1394

1394/11/27

عالي

270ص.

خسروبيگي ، هوشنگ - رحمانيان ، داريوش

نصيري ، محمدرضا

246-257

Qajar, tyrant government of Naseraldin shah, bureaucratic, modernization, administrative pathology

در هر كشوري نظام ديوانسالاري مطلوب و كارآمد مي تواند تسهيل كننده و زمينه ساز تحقق برنامه هاي پيشرفت و توسعه جامعه قرار گيرد و ثبات و تداوم حكومتها را موجب گردد. سازمان اداري ايران در دورۀ قاجاريه، با اقتباس از تشكيلات اداري دورۀ صفويه شكل گرفت و همگام با تثبيت حكومت قاجاريه و توسعۀ روابط خارجي، به سرعت گسترش يافت. اين گسترش تشكيلات در اثر آگاهي هاي اندك و ناقص از نظام هيئت وزرايي اروپا و غير كارشناسانه صورت گرفت. دورۀ قاجار سرآغاز دوران نويني براي ايرانيان بود. تحت تاثير ارتباط با اروپا و گفتمان قرن نوزدهم كم كم زمينه انديشه هاي نوگرايي در ايران شكل گرفت و عده اي از نخبگان، انديشه نوسازي اداري را جهت كارآمد ساختن نظام ديوانسالاري مورد توجه قرار دادند. طرح انديشه نوسازي اداري در عهد حكومت خودكامه ناصرالدين شاه از آنجا ضرورت و اهميت يافت كه؛ سعادت و مذلت دولت و مملكت منوط به خواست «قبله عالم» بود. بنابراين از ديدگاه نخبگان – كه در انديشه آنان تقابل سنت و تجدد رخ نموده بود- ايجاد محيط ديوانسالاري مناسب مي توانست خالق نظام ديوانسالاري كارآمد باشد. هدف پژوهش حاضر كه با ابتناء بر روش توصيفي- استدلالي و مراجعه به منابع دست اول و استفاده از منابع تحقيقاتي صورت گرفت، شناخت ابعاد مختلف اين مسأله بود. حاصل تحقيق نشان مي دهد كه در اثر آشنايي تدريجي ايرانيان با غرب، نه تنها زمينه انديشه نوسازي اداري در دوره حكومت ناصرالدين شاه قاجار در ايران فراهم شد، بلكه تشكيلات اداري نيز گسترش يافت و تغييرات زيادي در بدنه و ساختار آن بروز كرد. به رغم انتظار، تغييرات حاصله به كارآمدي نظام ديوانسالاري نينجاميد. ديوانسالاري همچنان در دست اقليت منفعت طلب حاكمه دست به دست مي گشت. بنابراين چنين ديوانسالاري - كه سنتي و فاقد عقلانيت بود- به رفاه مردم بي توجه ماند. برخي نخبگان با نوشتن آثار انتقادي و برخي ديگر با اقدامات عملي- اصلاحات امير كبير و ميرزا حسين خان سپهسالار- خود به آسيب شناسي نظام ديوانسالاري همت گماشتند و براي كارآمدي و نوسازي نظام ديوانسالاري بر پايه قانون و عقلانيت دست از تلاش برنداشتند و ضمن تاكيد بر مهمترين شاخصه هاي نوسازي اداري، به ارائه طريق پرداختند.

1395/9/1

38728