624پ

Meaning of Wisdom in Quran an​d Hadith

دكتري تخصصي(ph.D.)

مدرسي معارف اسلامي قرآن و متون اسلامي

دانشگاه پيام نور تهران مركز تحصيلات تكميلي

1394

1394/6/25

عالي

169ص.

مهدوي راد ، محمدعلي

ميردامادي ، سيدمحمد

141-149

wisdom as imprisonment, prohibition, constipation, thinking , reasoning faculty

واژۀ «عقل» در طول تاريخ، همواره توجه همۀ انسان‌ها را به درك مفهوم واقعي خود جلب كرده است. در اين پژوهش، پس از بيان معاني لغوي اين واژه مانند حبس، منع، امساك، تدبر و قوۀ عاقله، و سپس بررسي ارتباط ميان آن‌ها با مفاهيمي كه در علوم مختلف مانند فلسفه، عرفان، كلام و اخلاق براي واژۀ «عقل» بيان شده‌اند، مفهوم اين واژه را در نصوص ديني بررسي كرده‌ايم و نتايج به‌دست‌آمده را در سه معني، شامل ادراك، قوۀ عاقله و نيروي هدايتگر مي‌توان خلاصه كرد؛ با اين تفاوت كه در آيات كريمۀ قرآن، تنها از معناي «ادراك»- كه معناي فعلي كلمۀ «عقل» است- صريحاً استفاده شده است؛ اما دو معناي ديگر، يعني قوۀ عاقله و نيروي هدايتگر را مي‌توان از كلمات هم معني اين واژه مانند «لُبّ» و «نُهي» به‌دست آورد؛ لذا اين دو مفهوم واژۀ «عقل» به دليل قرار‌داشتن در زمرۀ معاني اسمي، صريحاً در آيات قرآن استفاده نشده‌اند؛ ولي در روايات كه مكمل و مفسر آيات‌اند، به وفور يافت مي‌شوند. شايان ذكر است كه معناي «ادراك» در روايات، تنها با تعبير «عقل عن الله» يافت شد. پس از آن، بر اساس روايات، ماهيت عقل به عنوان نوري از سوي خداوند متعال در وجود انسان و به عنوان «حجت باطني» تبيين شده است و از آنجا كه اين نيرو قابليت رشد و لغزش دارد، عوامل آن‌ها نيز ذكر شده‌اند. «وحي و ارسال رسل» را مي‌توان به عنوان مهم‌ترين عامل رشد و شكوفايي نام برد و «حب دنيا و هواي نفس»، مهم‌ترين عامل لغزش محسوب مي‌شود. فضايل و آثار اين نور الهي نيز در چهار بخش اعتقادي، عملي، اخلاقي و فرهنگي بررسي شده‌اند

1395/7/4

34767